Đời sống luân lý thời Công đồng Vaticanô 2

Bài 2: ĐỜI SỐNG LUÂN LÝ THỜI CÔNG ĐỒNG VATICANÔ 2

Khoảng giữa thế kỷ XX, người ta thấy xuất hiện một khuynh hướng mới: hướng mọi hoạt động nhân linh về Chúa Kitô. Khuynh hướng nầy đã gây nhiều phản ứng tốt. Ðồng thời, Công Đồng Vaticanô 2 phác thảo những hướng quan trọng. Thí dụ:

- Thần học luân lý phải có tính chất khoa học hơn (x. Optatam totius số 16): với một hiểu biết tốt hơn về khoa chú giải đương thời, về truyền thống luân lý, về diễn biến những ý niệm luân lý qua các thế kỷ trước đây, về thế giới hiện nay, để luân lý có thể gần gũi với "thế giới" này hơn.

- Làm sống lại khuynh hướng khẳng định con người được dựng nên giống hình ảnh Chúa (đây là điều bị lãng quên trong các thủ bản luân lý từ thế kỷ XVI) với một nền nhân học trong hiến chế Gaudium et Spes (số 12).

- Một nền thần học luân lý đáp lời trước sáng kiến của Thiên Chúa, nhằm cho phép người tín hữu họa lại hình ảnh của Thiên Chúa. Việc bắt chước Thiên Chúa và tháp nhập vào Ngài được gọi là đồng nhất hóa (indentification) với Chúa được thực hiện đưới tác động của Thánh Thần.

- Công Đồng phác họa những nét lớn về một nền "luân lý nhân vị", người ta vẫn thường nói đến thuyết nhân vị (personnalisme) của Công Đồng.

- Vì được tạo nên giống hình ảnh Thiên Chúa nên nhân vị được hưởng một phẩm giá nội tại, phẩm giá này bao gồm thân xác, lý trí, lương tâm (GS số 14, 15, 16), sự tự do của mỗi người (GS số 17). Tất cả những thứ đó tạo nên nơi con người một mầm mống vĩnh cửu. (GS số 18. 1).

Ngoài ra còn có một sự giống nhau nào đó giữa sự kết hiệp giữa Ba Ngôi Thiên Chúa với tình huynh đệ giữa con người với nhau (GS, số 24, 3). Trong một thời đại thiên về cá nhân chủ nghĩa, việc nhấn mạnh rằng nhu cầu con người cần đến đời sống xã hội được coi là điểm mới mẻ nhất của Công Đồng Vaticanô 2.

- Con người chỉ thực hiện được tình huynh đệ trên khi tham dự vào cuộc sống xã hội, và thái độ tận tâm với công ích. (GS, số 27). Công Đồng còn đề cập đến công bằng xã hội, sự tôn trọng con người và sự bình đẳng giữa con người với nhau. (GS, số 27, 29, 51).

- Công Đồng nhấn mạnh đến tình liên đới với nhau. Ðây được coi như đòi hỏi trực tiếp của tình huynh đệ nhân bản và siêu nhiên.

Ngoài ra còn một vài điểm còn được tranh cãi. Thí dụ:

- Nhiều nhà chú giải cho rằng có thể khẳng định Công Ðồng khẳng định một thần học luân lý Qui Kitô (Christocentrique).

- Vấn đề thứ hai gay cấn hơn: người ta cho rằng nói rất quá ít về luật tự nhiên, hầu như là bỏ rơi truyền thống và khi sau Công Đồng, thông điệp Humanae Vitae lại trưng dẫn luật tự nhiên thì bị người ta cho là phản bội và từ đó gây ra sự bất đồng ý kiến trong giới Công Giáo. Thực ra Công Đồng cũng đề cập đến luật tự nhiên trong các văn kiện của mình (x. GS, số 16, 74 và 89).

Tiếp nối Công Đồng là cuốn GLCG toàn cầu. Có thể nói phần bị phê bình gay gắt nhất lại là phần luân lý và các giám mục đã gởi về ủy ban soạn thảo nhiều góp ý để duyệt xét lại. Các giám mục cho là việc trình bày luân lý theo 10 giới răn là không hợp thời và các chuyên gia đề nghị ủy ban soạn thảo những kiểu trình bày khác như nói về các mối phúc và các nhân đức. Nhưng cuối cùng sách GLCG tiếp tục trình bày luân lý theo Thập giới.

Tuy nhiên người ta thấy cũng có những sửa đổi. Ðiểm thứ nhất là trong mỗi giới răn đều có phần trình bày các nhân đức. Thí dụ trong giới răn thứ nhất đề cập đến các nhân đức đối thần ; giới răn thứ tư đề cập đến các nhân đức liên quan đến đời sống gia đình và đời sống chính trị ; giới răn thứ năm có đề cập đến nhân đức yêu thương để bảo vệ chính đáng và kính trọng nhân phẩm con người ; giới răn thứ sáu đề cập đến các nhân đức liên quan đến sự khiết tịnh ; giới răn thứ bảy bao gồm phần lớn những nhân đức liên quan đến công bình ; tôn trọng của cải người khác, tôn trọng sự toàn vẹn của công trình sáng tạo, liên đới giữa con người với nhau, lòng yêu thương người nghèo; giới răn thứ tám nói đến việc ứng dụng nhân đức chân thực ; giới răn thứ chín bàn về sự trong sạch trong tâm hồn và giới răn thứ mười khai mở hướng về sự nghèo khó trong tâm hồn.

Ðiểm sửa đổi thứ hai là canh tân lại toàn bộ luân lý cơ bản khởi đi từ những định hướng của Vatican. Sách Giáo lý Công Giáo lấy lại truyền thống với hai con đường: con đường dẫn đến sự sống và con đường dẫn đến sự hư mất, mà con người phải chọn lựa. Thần học luân lý đó là "Cuộc sống trong Ðức Kitô", con người được mời gọi hiệp thông với Ba Ngôi Thiên Chúa. Vì thế luân lý trước tiên không phải là lãnh vực nghĩa vụ nhưng là lãnh vực ước ao, nó giống như một nền sư phạm về hạnh phúc.

Chúng ta cũng đừng quên Thông điệp Veritatis Splendor của Ðức Thánh Cha Gioan Phaolo 2 ban hành ngày 6 tháng 8 năm 1993. Trong chương một, Ðức Thánh Cha qui về Ðức Kitô như là Ðấng hướng dẫn con người đi tới cuộc sống đời đời. Trong chương hai, Ðức Thánh Cha bàn về những vấn nạn trong luân lý cơ bản mà ngày nay người ta hay đề cập đến như: tự do và lề luật, lương tâm và chân lý, chọn lựa cơ bản và hành vi cụ thể… Chương nầy gây nhiều tranh cải nơi các nhà thần học luân lý. Chương thứ ba mời gọi thái độ can đảm đi theo lời mời gọi của Ðức Kitô, cũng như trách nhiệm rao truyền chân lý của các vị mục tử, bất chấp những khó khăn trở ngại.

Tất cả những điều đó cho thấy luân lý vẫn luôn là đề tài gây nhiều tranh luận trong Giáo Hội ngày nay.

(Tổng hợp từ nhiều tài liệu khác nhau)